joostvandecasteele.be/recensies

Debutant-alchemist Joost Vandecasteele transformeert in tien stadsverhalen gierende angst tot zwarte romantiek. Welkom in de nachtmerrie van CityBis. In een hevig coloriet en met sardonische humor schildert Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij, het debuut van Joost Vandecasteele, de contouren van een antiutopie die in de Vlaamse literatuur van het korte verhaal tamelijk ongezien is. Kortom, Vandecasteele is niet je doorsneedebutant die uitpakt met de obligate, schrijnende getuigenissen uit la Flandre profonde. Hij toont daarentegen hoe de onmiddellijke, grootstedelijke toekomst er zou kunnen uitzien en hanteert daarbij een rauwe, directe stijl die zijn personages nauwelijks op adem laat komen, laat staan de lezer.

Op de vierkante centimeter demonstreert Vandecasteele rechttoe rechtaan zijn talent voor het filmisch detail en de scherpe montage die zonder commentaar de hoofdpersonages in hun noodlot stort. In het titelverhaal, dat de allures heeft van een korte roman, laat Vandecasteele zien waartoe hij misschien ooit tot staat is: een dystopische roman te schrijven van een visionaire kracht die in de Nederlandse letteren voorlopig ver te zoeken is. Vandecasteele heeft zijn literaire debuut dus zeker niet gemist.

Eenzaamheid troef. Verveeld en ongeremd gaan de jonge mensen in de verhalen met elkaar om. Een enkeling heeft een soort traject voor het bouwen van een huisje-boompje-beestje bestaan. Er is weinig liefde en verbondenheid tussen deze dolende twintigers, maar wel veel seks. De plastisch beschreven bedscènes, maar ook de maatschappij- en cultuurkritiek doen aan Michel Houellebecq denken.
Maar Vandecasteele is een doemdenker met humor, én een meeslepende verteller. Af en toe treedt de stand-up comedian in hem naar voren en maakt hij harde grappen. Zijn verhalen brengen de realiteit aan het wankelen met beelden uit een andere wereld, als ‘een reeks van snel gemonteerde foto’s over hoe alles verdwijnt’.

Zijn ontsporende, jonge personages bewegen zich door een grootstedelijke postapocalyps vol seksuele uitspattingen en op de loer liggend geweld, terwijl ze verveeld consumeren bij de beesten af. Vandecasteele troont ons mee in een spooky en hedonistisch universum dat slechts een paar ademtochten in de toekomst ligt. Daarbij spreidt hij een torenhoge ambitie tentoon, zoals gesuggereerd in het verhaal ‘Waarom ik doe wat ik doe’: “We laten verhalen achter als afgewerkte appartementsblokken, zetten een stap terug om te kijken of ze standhouden tegen de elementen en opvallen in de skyline tussen duizend andere.” Hij mag gerust zijn: dat doen ze. Vandecasteele zuigt je mee in een driftige, neurotische nachtmerrie waaruit je niet ongehavend terugkomt, maar waar je ook steeds weer in wilt verdwijnen.

...Het hele stuk is een prachtige parodie op het politieke spel dat ieder in de greep houdt...

...In dit zorgwekkende raamwerk wordt middels een humoristisch-intelligente tekst de concrete Belgische context gepast. Het ritme zit strak, schreeuwlelijkerds Zeguendi en Ben Chikha worden door regisseur Gielens in toom gehouden, een demonische Joost Vandecasteele speelt iedereen van de scène. Ook wanneer je zelf, als correct-linkse theaterintellectueel, openlijk te kakken wordt gezet, blijf je lachen. Dat is meteen de meest relevante vraag die They eat People stelt: welke waarheid wordt hier aangeboord over ons links-zijn, zo ontluisterend dat we ze moeten weglachen?...

uit recensie de morgen t 'They eat people' komen Union Suspecte en Abattoir Fermé akelig

...They eat people legt heel helder een onzichtbare mechaniek bloot en kweekt bij zijn publiek een noodzakelijke scepsis aan, een bijzonder gevoel voor het theater achter de werkelijkheid. Daar begint het politieke theater van vandaag... erk

____________________________________________________________________elijkheid. Peilingen, analyses... Welke politicus laat zich hierdoor niet leiden? Ze worden als het ware

Elke werkdag zit de schrijver, komiek en theatermaker Joost Vandecasteele urenlang met zijn laptop aan zijn vaste tafeltje bij McDonald's. 'Hier lukt het me beter om akelige dingen te verzinnen.'

Een rendez-vous met Joost Vandecasteele: om dat te willen, mag je zijn werk niet te goed kennen. Als theatermaker bezielde hij jarenlang de duistere onderbuiktrips van Abattoir Fermé. In zijn verhalenbundel Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij schetst hij met gusto de uitwas van een grootstad, waarin elke plaats de hel zou kunnen zijn. En de komiek in hem kennen we van het lollige Canvasprogramma Comedy Casino Cup, maar jawel, hij was die wat onverzorgde kerel met baard, wilde blik en mongolengrappen.

En toch. Het valt erg mee wanneer we hem op een maandagochtend bezoeken op zijn werkplek. Sinds hij vader is geworden, heeft hij een minder 'intense' uitstraling, beaamt hij. 'Vroeger zag ik er altijd uit als een kwaaie jood, nu niet meer.' Evenmin staat zijn bureau in een achterkamer van een goktent annex SM-club. Het is een tafeltje in de McDonald's met uitzicht op de Auguste Ortsstraat, tussen de Beurs en de Dansaertstraat in Brussel.

Waarom werkt u niet thuis?

'De cocon is te zacht. Ik woon in een fijn appartement, heb een lieve vriendin, een fantastisch kind, veel boeken, dvd's... Er zijn te veel dingen die me van mijn werk zouden houden. En het is er te veilig. Als ik gá werken, voelt mijn werk urgenter, is er tijdsdruk. Nu is het nog rustig, maar over een paar uur wordt het te druk om nog te werken. Ik mag het dus niet laten slabakken.'

'Als het hier volloopt, lukt het niet meer goed. Zeker niet als ik het gevoel krijg dat er iemand naar mijn scherm kijkt. Dat heb ik wel eens voor, dat er zich een dakloze naast mij installeert en wel eeuwig lijkt te blijven zitten.'

'Maar de daklozen uit de buurt brachten me ook op het idee van het zwerversleger, dat in mijn eerste boek een oorlog ontketent. Het regende en ze hokten samen onder de balkons. Stel je voor dat ze wapens hebben, dacht ik.'

Er zijn toch leukere plekken in Brussel om urenlang te zitten?

'Maar hier heb ik een stopcontact én toegang tot het internet, een combinatie die je niet zo makkelijk vindt. Ik ga ook wel eens in Café Modèle of Café Walvis zitten, wanneer ik iets wil eten. Maar daar kom ik mensen tegen die ik ken. Daar zit ik alweer dichter bij de thuis-Joost.'

'Thuis ben ik een andere mens. Hier lukt het me beter om akelige dingen te verzinnen. Omdat ik alleen ben, omdat de tafels rondom mij leeg zijn, omdat ze constant deze vreselijke cd draaien ('Zombie' van The Cranberries passeert net). Ik voel me hier vreemd, daar gaat het om. Het helpt me om altijd weer in het universum van mijn boek te kruipen.'

Bent u hier in de eerste plaats schrijver? Of beginnen ook uw comedy-optredens aan dit tafeltje?

'Ik doe het allemaal hier. Ik herschrijf momenteel mijn tweede boek, een hard boiled liefdestragedie over een politieagent en een ex-hoer. Het zal De slag om Neo-Sparta heten en nog irreëler zijn dan mijn eerste boek - dat was tenslotte gewoon Brussel tot de derde macht, het ging over mensen die ik ken. Het is een bewerking van de Penthesilea-mythe (in de Griekse mythologie is Penthesilea de heerseres van de Amazonen, die werd gedood door Achilles, red.). Om het juiste universum te creëren, moet ik veel research doen op het web, naar films, foto's, comic-auteurs...'

'Ondertussen maak ik ook een voorstelling die in het najaar in première gaat in het Kaaitheater, Otaku. Ik gebruik daarvoor powerpoint. Dat is een onderschat medium, je kan er in feite een goedkope film mee maken. Ik zoek duizenden beelden bijeen op het internet, bewerk die en verwerk ze in mijn powerpointpresentatie. Het idee van het Kaaitheater was om de val van de Berlijnse Muur te herdenken, die twintig jaar geleden plaatsvond. Maar ik zal niet terugblikken, ik zal een toekomstvoorspelling doen. Wat zal het over nog eens twintig jaar zijn? Het wordt een mix van mijn theaterervaring en mijn ambities als komiek. Ik noem het gewoon comedy, omdat ik het dan beter verkocht krijg aan de cultuurcentra.'

Typte u hier de eerste zinnen van uw debuut?

'Nee, dat gebeurde op de trein naar Amsterdam. Ik had net een onwaarschijnlijke nacht in Antwerpen achter de rug. De scène in mijn eerste boek over de bar vol zwarte hoeren is op die nacht gebaseerd, met name op het Fellini-achtige beeld dat ik aantrof in café 't Keteltje. Ik moest er iets mee doen, begon te typen en besefte dat er een boek van moest komen, want er zijn in Vlaanderen gewoon niet genoeg zwarte actrices om zoiets op scène te brengen.'

'Weet je, het is ook een kwestie van technologie. Als ik eerder een laptop had gehad, dan had ik ook eerder gedebuteerd. Al heb ik me nooit voorgesteld een schrijver te zijn. Het was een jongensdroom, maar ik voelde mij beperkt. Als je theater studeert, verengt je terrein. Je gaat je afvragen of je nog wel iets anders kan. Het heeft geholpen dat ik gestopt ben met Abattoir Fermé.'

'Dertig worden werkte als deadline. Ik heb zoveel mogelijk daarvoor willen doen. Als je als twintiger iets kunt, is dat indrukwekkend. Voor een dertiger is het maar normaal dat hij stilaan iets kan. Nu ik het gevoel heb vertrokken te zijn, ben ik kalmer. Nu telt alleen nog de kwaliteit.'

Mist u het werken met anderen niet?

'Het heeft natuurlijk zijn voordelen, zo'n theatergezelschap; je praat veel. Maar ik werd er op de duur zot van. Met de trein naar de studio, koffie drinken, twee uur praten en dan was het alweer middag. Het irriteerde me.'

'Ik moet me kunnen afzonderen. Ik ken geen enkele andere schrijver. Op Zogezegd in Gent heb ik met Jeroen Olyslaegers gepraat en we hebben elkaar ons boek gegeven. In Rotterdam heb ik kennisgemaakt met Tom Lanoye. Dat was het dan. De volgende dag zat ik weer alleen in de McDonald's.'

Je smeedt op de duur toch ook een band met zo'n eettent?

'De staf verandert hier om de week! Maar goed, ze kennen me wel. Ik werk hier al twee jaar. Ze denken vast: “de netste dakloze die we hier ooit gezien hebben!, Ze dulden me.'

'Zie je, dit is een van de weinige McDonald's-restaurants die niet is gemaakt om je snel weer weg te jagen. Het heeft hier ooit gebrand, daarna hebben ze zwartwitfoto's aan de muur gehangen. En ze zetten de muziek nooit luid. (We kijken opzij, naar een reusachtige foto van een mooi vrouwengezicht) Dat is een model dat ook reclames voor Hedgren gedaan heeft en soms voor Needcompany werkt. Ik herkende haar gezicht toen ik naar een voorstelling ging.'

'Ook het uitzicht op straat bevalt me. Neem nu Chinatown (wijst naar een gesloten, heel onaantrekkelijk Chinees restaurant). Het is bijna nooit open en als het open is, zit er niemand. Ik denk dat het een dekmantel is, voor een gokspel. Zaken komen en gaan daar aan de overkant, haast geen enkele overleeft. En op het kruispunt passeren veel betogingen. Dat geeft wat dynamiek.'

Kunt u zich hier wel goed concentreren?

'Dat is relatief. Ik zit soms een uur naar één zin te staren, maar ik kan ook online een komiek beluisteren en tegelijk aan mijn boek typen. Zo zijn we opgegroeid, toch? Met de tv altijd op de achtergrond. We zijn de toeschouwersgeneratie. Ik denk dat onze rebellie daarmee te maken heeft: we hebben jarenlang mogen toekijken, nu willen we zelf iets doen. De grootste rebellie is tenslotte dat je je eigen inhoud naar voor brengt. Ik vraag me af of de web 2.0-generatie ook zo'n drang zal hebben om te rebelleren.'

Denkt u niet dat de drang om te rebelleren ook bij u zal wegebben?

(verbaasd) 'Ik zal niet rap mild worden, hoor. Er zit nog zoveel woede in mij, ontevredenheid. Ik voel me onderschat; niet als kunstenaar, maar als publiek. Ik zit blijkbaar in een doelgroep die niet wordt bediend. Er zijn zoveel dingen die niet worden verteld... Dat was al zo toen ik opgroeide in de jungle van Zuid-West-Vlaanderen, maar het is ook nu nog zo, in de media, in het theater. De boeken die ik wil lezen, worden hier niet geschreven - dus moet ik ze zelf wel schrijven. Om dezelfde reden ben ik theater gaan maken met Abattoir Fermé.'

'En ja, ik zou ook wel tv willen maken. Als komiek word je daar snel voor gevraagd, maar ik verkoop mijn vel duur. Bij de VRT is de sfeer er niet naar om iets nieuws te proberen. Terwijl ik eigenlijk gewoon wil tonen dat humor iets kan betekenen. Het grootste misverstand over Joost Vandecasteele is dat hij wil choqueren.'

Houdt u een publiek voor ogen terwijl u werkt?

'Ik draag altijd de zestienjarige Joost Vandecasteele mee. De Joost die Wacko zag en dacht: als dat mag, dan wil ik ook theater maken! Bij alles wat ik doe, vraag ik me af: zou dit mijn zestienjarige ik amuseren? Ik speel en schrijf om hem te imponeren.'

Hoe belangrijk is het voor u om in Brussel te wonen en werken?

'Heel belangrijk. Ik ben hier al tien jaar, maar het voelt nog altijd als het buitenland. Je praat hier vaak in een taal die noch van jou, noch van je gesprekspartner de moedertaal is: zo vreemd. We spelen hier allemaal personages.'

'En alles zit zo dicht opeen. Molenbeek is geen banlieue waarvoor je eerst drie uur op de trein moet zitten, het grenst gewoon aan de Dansaertstraat. De Nieuwstraat is een van de drukste winkelstraten van België, maar in de zijstraten heb je alweer peepshows en homotenten.'

'Het is niet te snappen dat we met zoveel verschillende mensen zo'n beperkte ruimte delen en elkaar toch niet de kop inslaan. Maar het geeft me wel hoop.'

In 'De werkplek' zoeken we elke week iemand op in zijn werkplek om te praten over zijn of haar leven en werk.

Dorien Knockaert